Có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026 (trừ một số khoản của 3 điều luật đã có hiệu lực từ ngày 1-1-2026) và thay thế toàn bộ Luật Xây dựng 2014 (đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần), Luật Xây dựng 2025 có nhiều quy định mới đáng lưu ý.
Tám nhóm công trình được miễn giấy phép xây dựng
Khoản 2 Điều 43 luật mới quy định 8 nhóm công trình được miễn giấy phép xây dựng (GPXD). Trong số đó có công trình xây dựng cấp 4, nhà ở riêng lẻ dưới 7 tầng hay công trình sửa chữa, cải tạo bên trong...
Cụ thể, trước khi khởi công xây dựng công trình, chủ đầu tư không cần phải có GPXD đối với công trình xây dựng cấp 4, công trình nhà ở riêng lẻ có quy mô dưới 7 tầng có tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500m2 (luật hiện hành không quy định về diện tích sàn xây dựng này).
Các công trình này phải không thuộc một trong các khu vực: khu chức năng, khu vực phát triển đô thị được xác định trong quy hoạch chung thành phố.
Khu chức năng, khu dân cư nông thôn, khu vực phát triển đô thị được xác định trong quy hoạch chung đô thị thuộc tỉnh, thuộc thành phố, quy hoạch chung khu kinh tế, khu du lịch quốc gia; khu vực xây dựng được xác định trong quy hoạch chung xã; khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc.
Tương tự, chủ đầu tư công trình sửa chữa, cải tạo bên trong công trình hoặc công trình sửa chữa, cải tạo mặt ngoài không tiếp giáp với đường trong đô thị có yêu cầu về quản lý kiến trúc theo quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền khỏi phải có GPXD nếu thỏa mãn các điều kiện quy định.
Đó là nội dung sửa chữa, cải tạo không làm thay đổi mục đích và công năng sử dụng, không làm ảnh hưởng đến an toàn kết cấu chịu lực của công trình, bảo đảm yêu cầu về phòng cháy và chữa cháy, bảo vệ môi trường, khả năng kết nối hạ tầng kỹ thuật.
Với loại công trình này, luật mới không quy định là phải "phù hợp với quy hoạch theo pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt" như luật hiện hành.
Trước khi xây dựng phải làm gì?
Trước khi khởi công xây dựng, chủ đầu tư xây dựng công trình được miễn GPXD phải gửi thông báo khởi công xây dựng (trừ công trình bí mật nhà nước, công trình xây dựng khẩn cấp, cấp bách, công trình xây dựng tạm theo quy định của luật mới, công trình nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân) đến cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng có thẩm quyền tại địa phương, nơi công trình được xây dựng theo phân cấp của UBND cấp tỉnh để quản lý.
Theo đó, đối với hai nhóm công trình nêu ở trên, chủ đầu tư phải gửi thông báo khởi công xây dựng kèm theo hồ sơ tương ứng với hồ sơ đề nghị cấp GPXD theo quy định (không bao gồm đơn đề nghị cấp GPXD).
Quản lý trật tự xây dựng được thực hiện từ khi tiếp nhận thông báo khởi công.
Tuy nới lỏng thủ tục hành chính nhưng luật mới siết chặt về tiêu chuẩn kỹ thuật. Đơn cử là luật mới có sự tích hợp với Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 để bắt buộc thẩm tra thiết kế xây dựng đối với công trình thuộc diện thẩm định thiết kế về phòng cháy, chữa cháy.
Khoản 5 Điều 26 luật mới quy định công trình thuộc dự án đầu tư xây dựng phải được thẩm tra thiết kế xây dựng làm cơ sở cho việc thẩm định bao gồm:
- Công trình xây dựng ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích cộng đồng hoặc dự án có công trình có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp phải được thẩm tra thiết kế xây dựng về nội dung an toàn công trình, sự tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn áp dụng và các nội dung khác theo thỏa thuận hợp đồng xây dựng.
- Công trình thuộc diện thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy theo quy định của pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ phải được thẩm tra thiết kế xây dựng bảo đảm các yêu cầu về thiết kế phòng cháy và chữa cháy.
Luật mới cũng có hẳn một điều luật về quản lý trật tự xây dựng. Theo Điều 47, việc quản lý trật tự xây dựng phải được thực hiện từ khi tiếp nhận thông báo khởi công, khởi công xây dựng công trình cho đến khi công trình được nghiệm thu, bàn giao đưa vào khai thác, sử dụng nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời khi phát sinh vi phạm.
Việc quản lý trật tự xây dựng phải đúng và đủ nội dung quản lý trật tự tương ứng với đối tượng công trình có yêu cầu cấp giấy phép xây dựng và công trình không yêu cầu cấp GPXD.
Cũng theo điều luật này, UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm toàn diện về quản lý trật tự xây dựng các công trình xây dựng trên địa bàn theo phạm vi quản lý.
UBND cấp xã chịu trách nhiệm toàn diện về quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn theo phân cấp của UBND cấp tỉnh. Khi phát hiện vi phạm, cơ quan có thẩm quyền quản lý trật tự xây dựng phải thực hiện thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Dự kiến thời gian cấp giấy phép xây dựng chỉ còn 7 ngày
Về thời gian cấp GPXD, nếu luật hiện hành quy định là 15 ngày (nhà ở riêng lẻ) hoặc 20 ngày (công trình khác) thì luật mới không quy định thời hạn này.
Luật mới giao Chính phủ quy định chi tiết về điều kiện, thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thủ tục cấp, điều chỉnh, gia hạn, cấp lại, thu hồi, hủy và công khai GPXD.
Theo dự kiến của Bộ Xây dựng nêu trong dự án luật mới (lúc chưa được Quốc hội thông qua), thời gian cấp GPXD sẽ được rút ngắn đáng kể (chỉ còn 7 ngày).
Nguồn: Tuoitre.vn