Theo quy định tại nghị định 90/2026 về xử phạt hành chính trong lĩnh vực y tế, có hiệu lực từ ngày 15/5, hành vi không in cảnh báo sức khỏe trên bao bì đối với thuốc lá sản xuất hoặc nhập khẩu để tiêu thụ tại Việt Nam có thể bị xử phạt từ 30 đến 40 triệu đồng, đồng thời bị đình chỉ hoạt động kinh doanh từ 3 đến 6 tháng. Đây được xem là một trong những vi phạm nghiêm trọng nhất liên quan đến kiểm soát thuốc lá hiện nay.
Từ ngày 15/5 tới đây, nhiều hành vi vi phạm trong ghi nhãn thuốc lá sẽ bị xử phạt nghiêm khắc.
Ở cấp độ bán lẻ, các hành vi tưởng chừng phổ biến như trưng bày quá số lượng cho phép cũng sẽ bị xử lí. Cụ thể, việc trưng bày vượt quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá có thể bị phạt tới 5 triệu đồng. Ngoài ra, các điểm bán không treo biển “không bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi” cũng có thể bị xử phạt từ 1 đến 3 triệu đồng.
Các quy định này được đưa ra trong bối cảnh nhiều chuyên gia y tế cảnh báo về tác động của việc trưng bày thuốc lá như một hình thức quảng cáo trá hình. Theo ThS.BS Nguyễn Tuấn Lâm, chuyên gia của Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam, việc bày bán thuốc lá, đặc biệt là trưng bày với số lượng lớn và bắt mắt, có thể kích thích hành vi hút thuốc. Những người đang có ý định bỏ thuốc dễ bị “tái nghiện” khi nhìn thấy sản phẩm, trong khi người chưa từng hút có thể bị tò mò, dẫn đến thử nghiệm và sử dụng.
Phân tích dưới góc độ pháp lí, TS Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), cho rằng vẫn tồn tại những bất cập cần được điều chỉnh. Trong khi Công ước khung về kiểm soát thuốc lá khuyến nghị cấm toàn diện các hình thức quảng cáo, thì pháp luật trong nước vẫn cho phép trưng bày giới hạn tại điểm bán. Quy định này, theo ông Quang, đang trở thành một “điểm nghẽn” cần được xem xét sửa đổi trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá thời gian tới.
Số liệu từ Bộ Y tế cho thấy khoảng 12% điểm bán lẻ hiện vẫn vi phạm quy định liên quan đến trưng bày và quảng cáo thuốc lá. Đáng chú ý, trung bình trong bán kính 100 mét quanh trường học có tới 12,7 điểm bán lẻ, trong đó không ít nơi kinh doanh thuốc lá. Gần 28% điểm trưng bày được đặt trong tầm nhìn của trẻ em, thường nằm cạnh các sản phẩm hấp dẫn như bánh kẹo, làm gia tăng nguy cơ tiếp cận sớm với thuốc lá.
Bên cạnh các mức phạt chính, nghị định cũng quy định nhiều biện pháp bổ sung và khắc phục hậu quả. Các sản phẩm thuốc lá vi phạm về ghi nhãn hoặc cảnh báo sức khỏe buộc phải thu hồi, loại bỏ yếu tố sai phạm, thậm chí tiêu hủy nếu không thể khắc phục. Trường hợp vi phạm liên quan đến sản xuất, in ấn bao bì sai quy định hoặc sử dụng thông tin gây hiểu nhầm về mức độ gây hại của thuốc lá cũng bị xử phạt từ 20 đến 30 triệu đồng.
Cần tăng diện tích cảnh báo, tiến tới bao bì trơn
WHO khuyến cáo, cảnh báo sức khỏe cần được in với diện tích lớn, rõ ràng, dễ nhìn, sử dụng hình ảnh trực quan và được luân phiên thay đổi định kì nhằm duy trì hiệu quả tác động.
Hiện nay, khoảng 140 quốc gia và vùng lãnh thổ đã quy định in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Trong đó, 130 quốc gia yêu cầu diện tích cảnh báo tối thiểu đạt 50% bề mặt bao bì, phù hợp với quy định của WHO FCTC.
Đáng chú ý, nhiều quốc gia đã đi xa hơn tiêu chuẩn tối thiểu:
77 quốc gia quy định diện tích cảnh báo từ 65% trở lên 25 quốc gia đạt mức tối thiểu 75% 11 quốc gia yêu cầu tới 85% diện tích bao bì.
Trong bối cảnh Việt Nam đang xem xét sửa đổi, hoàn thiện các quy định của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng cần mạnh dạn tiếp cận các thực hành tốt trên thế giới, đặc biệt là quy định về in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá.
Theo đó, việc nâng diện tích cảnh báo lên mức cao hơn (tối thiểu 75–85%), thực hiện luân phiên hình ảnh cảnh báo và tiến tới áp dụng bao bì trơn được xem là những giải pháp cần được nghiên cứu, đưa vào dự thảo chính sách trong thời gian tới.
Nguồn: Soha.vn